Psikolog Ayhan Bingöl

  Ergen Beyni ve Yapay Zekâ:  Biyolojik Tuzaklar, Sahte Empati ve Zihinsel Kasların Geleceği ​Teknolojinin sunduğu dönüşüm dalgaları içinde yapay zekâ, hayatın sıradan bir aracı olmaktan çıkıp doğrudan insan bilişini ve duygusal bağlarını şekillendiren bir güce dönüştü. Amerikan Psikoloji Derneği’nin (APA) ergenlerin yapay zekâ kullanımı üzerine yayımladığı sağlık uyarısı, meselenin yalnızca dijital okuryazarlıktan ibaret olmadığını; doğrudan nörogelişimsel bir hassasiyet barındırdığını ortaya koyuyor. ​10 ile 25 yaş arasını kapsayan bu kritik pencere, beynin bebeklikten sonra yaşadığı en derin biyolojik yeniden yapılanma evresidir. Peki, algoritmik sistemler bu inşaat halindeki biyolojik zeminle karşılaştığında sahne arkasında neler yaşanıyor? ​ 1. Çift Sistemler Modeli: Gaz Pedalı Açık, Frenler İnşaatta ​Ergenlikte beyin anatomik olarak geriden öne doğru olgunlaşır. Bu durum, psikolojide "çift sistemler modeli" olarak adlandırılan geçici bir nörobiyolojik uyumsuzluk yar...

​Gençler ve Yapay Zekâ: Dijital Çağda Arkadaşlığın Psikolojik Etkileri ​Günümüzde gençlerin neredeyse tamamı (%95) akıllı telefona sahip ve ortalama bir çocuk ilk telefonuna 8,5 yaşında kavuşuyor. Ancak asıl şaşırtıcı olan, birçok gencin artık akademik yardım veya eğlencenin ötesine geçerek duygusal destek ve arkadaşlık için yapay zekâ (YZ) sohbet robotlarına yönelmesi . ​Peki, yüz yüze iletişimin yerini ekranların, insan dostların yerini algoritmaların aldığı bu yeni dijital ekosistem, gençlerin ruh sağlığını ve sosyal bağlarını nasıl şekillendiriyor? Çeşitli disiplinlerden psikologların araştırmalarına dayanarak, dijital teknolojinin genç arkadaşlıkları üzerindeki etkilerini mercek altına alıyoruz. ​Arkadaşlık Neden Bu Kadar Önemli? ​Ergenlik, beynin sosyal normları, onaylanmayı ve empatiyi öğrendiği kritik bir "ikinci hassas dönemdir". Arkadaşlarla geçirilen olumlu zamanlar beynin ödül merkezlerini harekete geçirir. Araştırmalar açıkça gösteriyor ki; sağlıklı akran il...

  İnsan Davranışının İki Yüzü: Özgüvenin Üstbilişsel Kökleri ve İşbirliğinin Kültürel Evrimi ​İnsan zihninin çalışma prensipleri ve sosyal bir varlık olarak toplum içindeki yerimiz, psikolojinin en büyüleyici araştırma alanlarından biridir. Kendi iç dünyamızdaki yeterlilik duygumuz (özgüven) ile dış dünyayla kurduğumuz ortaklıklar (işbirliği) görünürde iki farklı mekanizma gibi dursa da, aslında nöropsikolojik ve bilişsel gelişimimizin birbirini tamamlayan yapıtaşlarıdır. ​Son dönemde yayımlanan iki çarpıcı bilimsel araştırma, insanın karar verme süreçlerine, kendi performansını nasıl değerlendirdiğine ve kültürler arası sosyal normları nasıl içselleştirdiğine dair çok önemli veriler sunuyor. Gelin, üstbilişsel (metakognitif) süreçlerimizin ve kültürel gelişimimizin insan davranışını nasıl şekillendirdiğine yakından bakalım. ​Özgüven Eksikliğinin Anatomisi: Kaygı mı, Cinsiyet Faktörü mü? ​Klinik gözlemler, kaygı (anksiyete) eğilimi olan bireylerin ve genellikle kadınların, labo...

  Ergenlerle İlişkide Denetim mi, Güven mi? Ergenlik dönemi, bireyin çocukluktan yetişkinliğe geçerken kimlik geliştirdiği, bağımsızlık arayışının yoğunlaştığı ve duygusal dalgalanmaların sık yaşandığı kritik bir süreçtir.  Bu dönemde ebeveynler için en zorlayıcı konulardan biri, çocuklarını nasıl yönlendirecekleri ve hangi yaklaşımın daha sağlıklı olacağıdır. Sıklıkla başvurulan denetim temelli tutumlar, kısa vadede güvenli bir çözüm gibi görünse de uzun vadede ergenin gelişimini olumsuz etkileyebilir. Buna karşın, güven temelli ebeveyn-ergen ilişkisi hem bireysel gelişimi destekler hem de daha sağlam bir iletişim zemini oluşturur. Aşırı denetim, ergenin kendini sürekli kontrol altında hissetmesine neden olur. Bu durum, gencin içsel sorumluluk geliştirmesini engelleyerek davranışlarını yalnızca cezadan kaçınmak için düzenlemesine yol açabilir.  Ayrıca yoğun denetim, ergenin ebeveynlerinden uzaklaşmasına, düşünce ve duygularını gizlemesine neden olabilir. Sonuç olarak, ...