Ana içeriğe atla

Kayıtlar

2026 tarihine ait yayınlar gösteriliyor

Yeter: Her Şeyi Taşıyan Kadının Nöbeti

Yeter: Her Şeyi Taşıyan Kadının Nöbeti Plazanın yirmi dördüncü katı. Cam kulelerin akşamüstü ışığında soğuk, metalik bir akvaryum. Açık ofisin tekdüze uğultusu cam bölmelerin ardında boğuk bir su altı sesine dönüşmüş. Yeter'in odasında ise hava kurşun gibi ağır. Masasının üzeri bir çalışma alanından çok, askeri bir harekât merkezini andırıyor. Sol tarafta renk kodlarıyla ayrılmış çeyrek dönem raporları, ortada tek bir parmak izi bile taşımayan bilgisayar ekranı, sağ tarafta ise küçük bir teyakkuz cephaneliği: Magnezyum, C vitamini, çinko, ilaçlar ve köşeye bir nöbetçi gibi yerleştirilmiş dijital tansiyon aleti. Sunuma yedi gün var. Yüz altmış sekiz saat. Yeter içinse bu, yalnızca bir sunuma hazırlanmak değil; henüz gerçekleşmemiş felaketleri önceden engellemek için tutulmuş uzun bir nöbet. Soldaki ekranda yeni atanan Hollandalı CEO Van der Meer'in toplantı kaydı dönüyor. Adamın vücut dili, sesindeki rahatlık, soru sorarken başkalarının sözünü kesişi... Yeter hepsini dikkatle in...

Öz Şefkat, Narsisizm ve Sorumluluktan Kaçış Üzerine

  Muhterem Benliğimizin Kendini Okşama Törenleri Öz Şefkat, Narsisizm ve Sorumluluktan Kaçış Üzerine Bugün biraz kendimize bakalım istiyorum. Ama öyle aynanın karşısına geçip saçımızı başımızı düzeltmekten, kendimize güzel sözler fısıldamaktan bahsetmiyorum. Daha ziyade, kendimize bakarken neyi görüp neyi ısrarla görmezden geldiğimizden söz ediyorum. Malum, çağımızın en makbul, en kârlı uğraşlarından biri kendimizle ilgilenmek. Kendimizi keşfediyoruz, kendimizi seviyoruz, kendimize alan açıyoruz, kendimize şefkat gösteriyoruz. Hatta bazen kendimize o kadar çok alan açıyoruz ki… başkalarına basacak yer kalmıyor. Bir süredir etrafımızda dolaşan birtakım cümleler var: “Kendine iyi davran.” “Kendini sakın yargılama.” “Bedenini dinle.” “Sınırlarını çiz.” “Önce kendini sev.” Bunların hepsi kulağa pek hoş geliyor. Hatta bir kısmı, insanın kendisiyle kurduğu ilişki bakımından son derece anlamlı. İnsan kendisine sürekli düşmanlık ederek iyileşemez; bunu biliriz. Kendi kusurlarını g...

AKRAN ZORBALIĞI NEDİR ?

  Efe ve Elif: Duvar Dibindeki Sessizlik ve Aynadaki Çığlık Bugün sizinle danışmanlık odamızın kapısını aralayacağız ve zaman tünelinde kısa bir yolculuğa çıkacağız. Önce ilkokul bahçesinin o gürültülü ama bir o kadar da sessiz köşesine, sekiz yaşındaki Efe'nin yanına gideceğiz. Oradan kalkıp ortaokulun son zilinin ardından, on dört yaşındaki Elif'in aynanın karşısındaki o gergin, öfkeli ama bir o kadar da çaresiz sessizliğine konuk olacağız. Çünkü akran zorbalığı dediğimiz o karmaşık ağ, sabit bir yaşa ya da tek bir yönteme hapsolmaz. Sekiz yaşında bir simidi parçalayarak kendini görünmez kılmaya çalışan Efe de, on dört yaşında "O markaya sahip değilsen yoksun" diyen sinsi bakışların arasında ezilen Elif de aslında aynı ortak çığlığı fısıldayor: "Beni gör, beni duy, bu dünyada güvende olduğumu bana hissettir." Ama bu iki hikâye aynı değil. Yaş değişince zorbalığın biçimi, gücün kaynağı ve bizim yapmamız gereken de değişiyor. Gelin, bu iki hikâyenin üzerinde...

BELİRSİZLİĞİN DAĞI Multipl Skleroz Üzerine Bir Monolog

​Bu bölümde sesimi biraz yavaşlatacağım. Çünkü bazı konular aceleyle anlatıldığında, insanın asıl meselesini gözden kaçırabiliriz. ​Ben bir psikoloğum. Davranış bilimleri alanında çalışıyorum. Bugün Multipl Skleroz, yani MS ile yaşayan insanların ruhsal yolculuğundan söz edeceğim. ​Tıbbi bir ders vermeyeceğim; bunun için nörolojinin ve tedavi ekibinin yetkin alanı var. Ben başka bir şeye bakmak istiyorum: Bir tanıyla birlikte bütünüyle değişen hayata, belirsizliğe ve insanın kendi bedeniyle yeniden kurmak zorunda kaldığı o zorlu ilişkiye. ​Bu yazıyı MS ile yaşayanlara, onlara bakım veren yakınlarına ve henüz belirtilerle tanı arasında o arafta bekleyenlere armağan ediyorum. ​Bir hastalık tanısı aldığınızda, kendinizi aniden sisli bir dağın yamacında bulursunuz. ​Aşağıdaki hayatınız hâlâ oradadır: Eviniz, işiniz, sevdikleriniz, yarım bıraktığınız kitaplar… Fakat artık dünyaya başka bir yükseklikten bakarsınız. Bazı şeyler küçülür, bazıları ilk kez korkutucu bir netlikle belirginl...

Geçmişin Bekçileri: Hatırlanmamayı Göze Alarak Sevmek

Bir düşün. Annen seni arıyor. “Akşam kaçta geliyorsun?” diyor. Cevap veriyorsun. Beş dakika sonra yine arıyor. Aynı soru. Bir saat sonra bir daha. Sen gülümsüyorsun. “Anne, az önce söyledim.” Ama telefonu kapattığında içinde küçük, soğuk bir şey kıpırdıyor. Bir soru. “Ya bu başlıyorsa?” Bugün o sorunun yanında oturacağız. Cevabı ben veremem. Ama o korkunun içinde ne olduğuna birlikte bakabiliriz. Ne zaman gerçekten dikkat etmek gerekir? Ve sonra ne yapılabilir? Önce bir şeyi söyleyeyim. Unutkanlık, kendi başına hastalık demek değildir. Hepimiz anahtarı yanlış yere koyarız. Bir ismi dilimizin ucunda bulup sonra hatırlarız. Yaşla birlikte bu biraz artabilir. Dünya Sağlık Örgütü’nün vurgusu çok net: Demans, yani halk arasındaki adıyla bunama, yaşlanmanın normal bir parçası değildir. Ama yaşla birlikte sıklığı artar. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünyada elli beş milyondan fazla insan demansla yaşıyor. Her yıl yaklaşık on milyon yeni vaka ekleniyor. Alzheimer hastalığı, bunların yaklaşık yü...

Öznel Bellek Nedir? Hafızanız Gerçekten Kötü mü Yoksa Sadece Öyle mi Hissediyorsunuz?

 Öznel Bellek Nedir? Hafızanız Gerçekten Kötü mü Yoksa Sadece Öyle mi Hissediyorsunuz? ​Günlük hayatta sık sık isimleri unutuyor, eşyalarınızı kaybediyor ya da bir odaya neden girdiğinizi hatırlamakta zorlanıyor musunuz? "Hafızam eskisi gibi değil" veya "Giderek daha unutkan oluyorum" endişesi taşıyorsanız, yalnız değilsiniz. Psikoloji ve nöroloji literatüründe öznel bellek (subjective memory) olarak adlandırılan bu durum, kişinin kendi hafıza performansını nasıl algıladığıyla ilgilidir. ​Güncel Türkçe ve İngilizce akademik çalışmalar, hafıza yeteneklerimiz hakkındaki kendi düşüncelerimizin, beyin sağlığımız ve psikolojik durumumuz hakkında bize çok önemli ipuçları verdiğini gösteriyor. Peki, öznel bellek tam olarak nedir ve neden bazen bizi yanıltır? ​Öznel Bellek ve Nesnel Bellek Arasındaki Fark ​Bilişsel psikolojide hafıza temel olarak iki şekilde değerlendirilir: ​Nesnel Bellek (Objective Memory): Standart nöropsikolojik testler (kelime ezberleme, şekil kopyalam...

Ergen Beyni ve Yapay Zekâ

  Ergen Beyni ve Yapay Zekâ:  Biyolojik Tuzaklar, Sahte Empati ve Zihinsel Kasların Geleceği ​Teknolojinin sunduğu dönüşüm dalgaları içinde yapay zekâ, hayatın sıradan bir aracı olmaktan çıkıp doğrudan insan bilişini ve duygusal bağlarını şekillendiren bir güce dönüştü. Amerikan Psikoloji Derneği’nin (APA) ergenlerin yapay zekâ kullanımı üzerine yayımladığı sağlık uyarısı, meselenin yalnızca dijital okuryazarlıktan ibaret olmadığını; doğrudan nörogelişimsel bir hassasiyet barındırdığını ortaya koyuyor. ​10 ile 25 yaş arasını kapsayan bu kritik pencere, beynin bebeklikten sonra yaşadığı en derin biyolojik yeniden yapılanma evresidir. Peki, algoritmik sistemler bu inşaat halindeki biyolojik zeminle karşılaştığında sahne arkasında neler yaşanıyor? ​ 1. Çift Sistemler Modeli: Gaz Pedalı Açık, Frenler İnşaatta ​Ergenlikte beyin anatomik olarak geriden öne doğru olgunlaşır. Bu durum, psikolojide "çift sistemler modeli" olarak adlandırılan geçici bir nörobiyolojik uyumsuzluk yar...

Hastalığa Değil, Sağlamlığa Odaklanmak

​Zorlukları Aşmanın Nörobilimi: Beynimiz Travma ve Stresle Nasıl Başa Çıkıyor? ​Hayatın getirdiği zorluklar, kronik stres ve ani travmalar hepimizin yoluna çıkıyor. Ancak bazı zihinler, en şiddetli fırtınalardan bile sarsılarak da olsa güçlenip çıkmayı başarıyor. Carl Gustav Jung’un o derinlikli tespitiyle ifade edecek olursak: "Ben başıma gelen şey değilim, olmayı seçtiğim şeyim." ​Peki, bu seçimi yapmamızı sağlayan, bizi fırtınanın ortasında ayakta tutan biyolojik mekanizma tam olarak nedir? Son yıllarda klinik nöropsikoloji ve sinirbilim dünyası, sadece travmanın bıraktığı hasara değil, beynin kendini nasıl iyileştirdiğine ve koruduğuna odaklanıyor. İşte psikolojik sağlamlığın (resilience) ardındaki büyüleyici nörobilim. ​Hastalığa Değil, Sağlamlığa Odaklanmak ​Geleneksel olarak travma araştırmaları, zorlukların beyinde yarattığı tahribatı anlamaya çalışırdı. Ancak nörogörüntüleme (MR) teknolojilerini kullanan 38 farklı araştırmayı inceleyen güncel bir derleme, bili...

Ergenin Dünyasını Anlamak

​Ergen Beynini Yeniden Keşfetmek: Ergenlik Bir Kriz mi, Yoksa Fırsat mı? ​Ergenlik dönemi, hem aileler hem de gençler için genellikle fırtınalı bir deniz gibi algılanır. Çatışmalar, riskli davranışlar, dijital bağımlılık ve sınav stresi... Peki ya tüm bu süreç, beynin "arızalı" olmasından değil de, muazzam bir yeniden yapılanma içinde olmasından kaynaklanıyorsa? ​Klinik araştırmalar ve güncel nörobilim verileri, ergenliğe dair bildiğimiz kültürel efsaneleri yıkıyor. Ergenlik bir hastalık veya kriz dönemi değil; doğru yönetildiğinde harika sonuçlar doğurabilecek yüksek bir adaptasyon ve öğrenme evresidir. ​İşte nörobiyoloji, dijital çağ ve Türkiye gerçekleri bağlamında ergen beynini anlamanın ve desteklemenin yolları... ​Ergenlik Hakkındaki Yanlış Bilinenler (Kültürel Efsaneler vs. Nörobilimsel Gerçekler) ​Toplumda ergenlere dair yaygın ama yanlış olan bazı inanışlar vardır. Bilim ise bize bambaşka bir tablo sunuyor: ​Efsane: Ergenler riskleri umursamaz ve mantıksızdır. ​Gerçe...

Yaşlanırken Zihni Genç Tutmanın Sırrı:

​Yaşlanırken Zihni Genç Tutmanın Sırrı: Sürekli Öğrenme ve Nöroplastisite ​Öğrenmenin sadece okul yıllarına veya gençliğe özgü bir eylem olduğunu mu düşünüyorsunuz? Toplumsal beklentiler genellikle yetişkinlik dönemini, mevcut bilgilerin kullanıldığı ve yeni öğrenmelerin yavaşladığı bir evre olarak görmeye eğilimlidir. Ancak nöroplastisite üzerine yapılan güncel araştırmalar, bu efsaneyi tamamen çürütüyor. ​İlerleyen yaşlarda yeni bir dil öğrenmek, farklı bir teknolojik cihaz kullanmaya başlamak veya sanatsal bir beceri edinmek, zihinsel gerileme riskini azaltmanın ve bağımsız yaşamı desteklemenin en güçlü yollarından biri. ​Peki, yaşlanan beyni korumak için öğrenme süreçlerini nasıl hayatımızın merkezine alabiliriz? ​Toplumsal Ön Yargıları Kırmak: "Bu Yaştan Sonra Öğrenemem" Yanılgısı ​Yaşlanmayla ilgili toplumsal kalıp yargılar, çoğu zaman biyolojik yaşlanmanın kendisinden daha tehlikelidir. "Bu yaştan sonra teknoloji öğrenemem" veya "Benim için artık ç...

Gençler ve Yapay Zekâ:

​Gençler ve Yapay Zekâ: Dijital Çağda Arkadaşlığın Psikolojik Etkileri ​Günümüzde gençlerin neredeyse tamamı (%95) akıllı telefona sahip ve ortalama bir çocuk ilk telefonuna 8,5 yaşında kavuşuyor. Ancak asıl şaşırtıcı olan, birçok gencin artık akademik yardım veya eğlencenin ötesine geçerek duygusal destek ve arkadaşlık için yapay zekâ (YZ) sohbet robotlarına yönelmesi . ​Peki, yüz yüze iletişimin yerini ekranların, insan dostların yerini algoritmaların aldığı bu yeni dijital ekosistem, gençlerin ruh sağlığını ve sosyal bağlarını nasıl şekillendiriyor? Çeşitli disiplinlerden psikologların araştırmalarına dayanarak, dijital teknolojinin genç arkadaşlıkları üzerindeki etkilerini mercek altına alıyoruz. ​Arkadaşlık Neden Bu Kadar Önemli? ​Ergenlik, beynin sosyal normları, onaylanmayı ve empatiyi öğrendiği kritik bir "ikinci hassas dönemdir". Arkadaşlarla geçirilen olumlu zamanlar beynin ödül merkezlerini harekete geçirir. Araştırmalar açıkça gösteriyor ki; sağlıklı akran il...

Aile Danışmanlığı Rehberi: Ne Zaman Başvurmalı

  Aile Danışmanlığı Rehberi: Ne Zaman Başvurmalı, Doğru Uzmanı Nasıl Seçmeli? ​İlişkiler de tıpkı canlı organizmalar gibidir; doğar, büyür, hastalanır ve eğer doğru müdahaleler yapılmazsa işlevini yitirebilir. Ancak toplumumuzda ilişki dinamiklerine dair yaygın ve bir o kadar da tehlikeli bir yanılgı var: Sorunları görmezden gelip, kriz ancak katlanılamaz bir noktaya ulaştığında dışarıdan destek aramak. ​Peki, aile danışmanlığı gerçekten sadece "boşanma öncesi atılan son bir çığlık" mıdır? Yoksa ilişkinin potansiyelini ortaya çıkaran, patolojiden ziyade gelişime odaklanan bir onarım süreci mi? Gelin, ilişkilerin görünmeyen dinamiklerine nöropsikolojik ve yapılandırılmış bir perspektiften mercek tutalım. ​Hangi Durumlarda Aile Danışmanlığı Gereklidir? ​Birçok çift, destek almak için büyük bir krizin (aldatma, iflas, şiddetli çatışma) patlak vermesini bekler. Oysa ilişkideki asıl tehlike, gürültülü kavgalardan ziyade sessiz kopuşlarda gizlidir. Aşağıdaki durumlar, aile danı...

İnsan Davranışının İki Yüzü: Özgüvenin Üstbilişsel Kökleri ve İşbirliğinin Kültürel Evrimi

  İnsan Davranışının İki Yüzü: Özgüvenin Üstbilişsel Kökleri ve İşbirliğinin Kültürel Evrimi ​İnsan zihninin çalışma prensipleri ve sosyal bir varlık olarak toplum içindeki yerimiz, psikolojinin en büyüleyici araştırma alanlarından biridir. Kendi iç dünyamızdaki yeterlilik duygumuz (özgüven) ile dış dünyayla kurduğumuz ortaklıklar (işbirliği) görünürde iki farklı mekanizma gibi dursa da, aslında nöropsikolojik ve bilişsel gelişimimizin birbirini tamamlayan yapıtaşlarıdır. ​Son dönemde yayımlanan iki çarpıcı bilimsel araştırma, insanın karar verme süreçlerine, kendi performansını nasıl değerlendirdiğine ve kültürler arası sosyal normları nasıl içselleştirdiğine dair çok önemli veriler sunuyor. Gelin, üstbilişsel (metakognitif) süreçlerimizin ve kültürel gelişimimizin insan davranışını nasıl şekillendirdiğine yakından bakalım. ​Özgüven Eksikliğinin Anatomisi: Kaygı mı, Cinsiyet Faktörü mü? ​Klinik gözlemler, kaygı (anksiyete) eğilimi olan bireylerin ve genellikle kadınların, labo...

İlişkilerin Nörobiyolojisi

  İlişkilerin Nörobiyolojisi: Gottman Ekolü ve Biyopsikososyal Yaklaşım Neden Bir Tercih Değil, Mecburiyettir? ​ ​İnsan davranışını ve aile içi dinamikleri anlamaya çalışırken, uzun yıllar boyunca zihni dış dünyadan ve bedenden bağımsız bir "kara kutu" olarak ele aldık. Geleneksel psikoloji, sorunu bireyin sadece kendi iç çatışmalarında ararken; yirminci yüzyılın ortalarında sahneye çıkan sistemik aile terapileri (Yapısal ve Stratejik ekoller) bu odağı ailenin kurallarına, hiyerarşisine ve iletişim oyunlarına kaydırdı. ​Salvador Minuchin’in aileyi bir mimari yapı gibi ele alıp sınırları yeniden çizmesi veya Jay Haley’in kemikleşmiş dirençleri kırmak için tasarladığı stratejik manevralar şüphesiz ki klinik alanda devrim niteliğindeydi. Ancak modern klinik gözlemler ve nöropsikolojik bulgular bizi çok daha sarsıcı bir gerçekle yüzleştirdi: Sinir sistemi regüle olmamış bir bedende, hiçbir bilişsel veya yapısal müdahale kalıcı bir davranış değişimi yaratamaz. ​İşte tam bu nok...