MS’de PSİKOSOYAL GÖRÜNÜM
DEPRESYON:
DEPRESYON:
ü En sık karşılaşılan psikolojik problemdir. Kadınlarda %35, erkeklerde
%25 civarındadır.
ü Daha çok hastalığın birinci yılı ile üçüncü yılı arasında karşımıza
çıkar.
ü Sıklıkla RRMS’te toplanmıştır.
ü KENDİSİNİ NASIL GÖSTERİR?
ü Duygu durumumuzdaki bozulmalara
işaret eder.
ü Sosyal ilişkilerde başarısızlık
ü Öz bakımda azalma
ü Yeme isteğinde artış ya da azalma
ü Uykuda artış ya da azalma ve
parçalı uyku
ü Tahammülsüzlük ve sinirlilikte
artış, öfke patlamaları
ü Kontrolsüz ağlamalar ve sürekli
ağlamaklı hal
ü Sosyal geri çekilme
ü NEDENLERİ
ü Fiziksel nedenleri;
ü Beynin biokimyasında ortaya çıkan değişiklikler(dopamin, serotonin
düzeylerindeki değişiklik, otonom birtakım değişiklikler)
ü Kullanılan ilaçların yan etkileri
ü Alkol ve madde kötüye kullanım
ü PSİKOSOSYAL NEDENLERİ
ü İnsan ilişkilerindeki başarısızlıklar
ü Ekonomik ve sosyal fonksiyonlarda azalma
ü Semptomlara verilen tepki
ü Beden ve benlik algılanmasında bozulmalar
ü Aile içi çatışmalar
ü Yetersizlik, değersizlik hisleri
ü Toplumsal rol ve statünün değişimi
ü damgalanma
ü DEPRESYONUN ETKİLERİNİ HAFİFLETMEK İÇİN BİR MODEL
ü Psikolojik değerlendirme
ü Bilgi-bilinçlendirme
ü Yeniden inşaa
ü Benzer durumda olanlarla etkileşim
ü Bilişsel terapi
ü Grup terapi
ü Farmakolojik müdahale
ü MS’te Depresyonun Tedavisi
ü Bekleme listesi kontrolleri ile karşılaştırıldığında karma
psikoterapiler ve CBT depresyona karşı etkilidir (Larcombe ve ark., 1984)
ü Bireysel CBT, “nöromedikal”den daha iyidir (Foley ve ark., 1987)
ü İçgörü odaklı grubun depresif semptomları azalmıştır (Crawford ve ark.,
1985)
ü CBT, sertraline’e eşdeğerdir (Mohr ve ark., 2001)
ü Depresyon psikoterapi yoluyla iyileştirilirken hastalar, artmış
optimizm ve artmış pozitif etki sayesinde yararlı sonuçları deney imlerler (Hart
ve ark., 2008)
ü 2005Goldman Konsensus Bildirisi Tavsiyeleri
ü MS hastaları için olan klinik servisler rutin olarak depresyonu takip
etmelidirler
ü Takip kriterini karşılayan veya intihar fikirleri olan hastalar etkin
bir şekilde değerlendirilmeli ve incelenmeye devam edilmelidir
ü Depresyonlu MS hastaları için bireysel tedavi planları
ü Standardizasyon ve terapötik müdahale
ü Hastalığın temelleri ve tedavi ile ilgili klinik araştırmalar
ü ÜzüntüMS’te Kronik
ü Kronik üzüntünün etkisiz yönetimi –
ü Savunmasızlık / Kırılganlık
ü İhtiyaçların anlaşılmasının eksikliği
ü Uygun desteğin eksikliği
ü Kayıpların ve üzüntünün etkili yönetimi
ü Kişisel gelişim doğrultusunda artan huzur
ü Hayatın değerini daha fazla bilme
ü Daha fazla inanç
ü Gelecek için umut
·
(Isaksson ve Ahlstrom, 2008)
ü MS’i Anlamlandırma
ü Nedensel açıklama
ü Benimseme
ü Tecrübeli büyüme
ü Ruhani / dini açıklamalar
ü Hayat stili değişikliği için “uyandırma araması”
ü Büyüme ve değişme ilişkisi için katalizatör
ü Aydınlatıcı MS
ü Yeni yaşam hedefleri
ü Hayatın temsili
ü Başkaları benden daha kötüye gidiyor
ü MS yeni kapılar açar
ü Şans / fırsat
ü Her şeyin bir amacı vardır
ü Semptom bulmacasını anlamlandırma
ü Negatif
o
Pakenham, 2008
ü MS Tanısına Zemin Hazırlamak
ü Hastaların aylardır ya da yıllardır nörolojik semptomları vardır
ü Hepsi bir şeyin “yanlış” olduğunu algılarlar, fakat algıları
rahatsızlıklarının ciddiyetiyle ilişkili olarak çeşitlilik gösterir
ü Tanısal çalışma çeşitli testleri içerir ve haftalar sürebilir
ü Fiziksel semptomlar dikkatin odağında yer alır. İleriye yönelik
abartılı belirsizlik durumuna yol açar
§ (O’Connor ve ark., Arch Neurol, 1994)
ü MS Tanısının Etkileri
ü Belirsizlikte anlamlı azalma (%50’den %40’a)
ü Fiziksel semptomlarla ilgili azalan üzüntü
ü Değişmeyen / kötüleşen mevcut sağlık durumu
ü Gelecekle ilgili kötüleşen sağlık görüşü (%58’den %63’e)
ü %59 tanıdan sonra “daha iyi hisseder”, %8 aynı hisseder, %33 daha kötü
hisseder
ü %41 daha az anksiyete bildirir, %40 aynı anksiyeteyi bildirir, %19 daha
fazla anksiyete bildirir
ü Tanıdan sonraki 2 ay içerisinde %40’ta majör depresyon görülür, %22’si depresif duygudurumla birlikte gözüken
uyum bozukluğu gösterir, %37’nin normal duygudurumu vardır
·
O’Connor ve ark., Arch Neurol,
1994
·
Mushlin ve ark., Arch Neurol,
1994
·
Sullivan ve ark. Mult Scler, 1995
ü KAYGI BOZUKLUKLARI
ü Ms’te karşılaşılan önemli
psikolojik sıkıntılardan biridir.
ü Karşılaşılma sıklığı %15
dolayındadır.
ü Sıklıkla karşılaşılan formu yaygın anksiyete bozukluğudur.
ü Belirsizlik içeren durumlar
organizmanın teyakkuza geçerek yanlış tepkiler üretmesi ne neden olur biçiminde açıklanabilir.
ü Duygudan ziyade düşünce
içeriğindeki bozulmalara işaret eder.
ü GÖRÜNTÜSÜ
ü Fiziksel görünüm;
ü Terleme, çarpıntı,dengesizlik,
bulantı, solunum problemleri, göğüs kafesinde ağırlık hissi,hava açlığı
ü Psikolojik görünüm;
ü Sersemlik hisleri, fobiler,
bedeni izlemede aşırı hassasiyet, iç sıkıntısı, öfke ve tahammülsüzlük, uykuya
dalmakta zorluk
ü NEDENLERİ
ü Ms’in göreceli olarak belirsizlik
içermesi
ü Kişinin hastalığa atıfları
ü Sakat kalma, özürlülük korkusu
ü Dışlanma, reddedilme korkusu
ü Benlik saygısının düşmesi
ü Anlaşılamama hisleri
ü Empatik yetersizlik
ü KAYGI BOZUKLUKLARI İLE BAŞETME İLE İLGİLİ BİR MODEL
ü Bilgi, bilinçlendirme
ü Hekime tam güven
ü Bilişsel-davranışçı terapi
ü Gevşeme egzersizleri
ü Bilişsel inşaa
ü Uğraşı atölyeleri
ü Farmakolojik müdahale
ü STRES
ü Organizmanın bir durum karşısında aşırı canlanmasını ifade eder.
Organizmanın taşıyabileceğinden daha fazla yük altında kaldığının işaretidir.
ü MS te özellikle ilk tanı ve sonrasındaki altı ayda karşımıza çıkar.
ü Kortizona bağlı olarak ortaya çıkar.
ü Ataklarda tetikleyici olabildiğine ilişkin çalışmalar vardır.
ü STRESİN GÜCÜ
ü Hastalığın seyrini etkilemez.
ü Hastalığın nedenleri arasında
sayılamaz.
ü Tek başına atak nedeni değildir.
ü İnsan ilişkileri ve sosyo-
ekonomik zeminden beslenir.
ü Travmatik yaşantılardan
beslenir(doğal felaketler, trafik kazaları, ani obje kayıpları).
ü Akuttur, sürekli değildir.
ü Baş edilebilir.doğru kullanılırsa
yarar larındanda söz edilebilir
ü STRESLE BAŞEDEBİLMEK İÇİN BİR MODEL
ü Bilgi; doğru bilgi ile yanlış
bilginin ayırt edilebilmesi
ü Tepki dağarcığımızın
genişletilebilmesi
ü Gevşeme egzersizleri
ü Stres verici uyaranın analizinin
doğru yapılabilmesi
ü Fiziksel direncin artırılması
için çaba sarfedilmesi
ü Beslenmeye özen gösterilmesi
ü Semptomlar karşısında sabırlı
olunması
ü Yoga ve meditasyon gibi
tekniklere başvurulması
ü Bilişsel psikoterapi
ü MS’de NÖROPSİKOLOJİK GÖRÜNÜM
ü Fiziksel görünüm;
ü Lezyon yükü miyelin kılıfı
hasarları, akson kayıpları atrofi
ü Toplam MS hastalarının %25-45’i arasındadır.
ü İlerleyişi MS e oranla son derece yavaştır.
ü Ya en başında vardır ya da yoktur.
ü MS’n herhangi bir formuna özel gelişmez.
ü İşten ayrılmaların en önemli etkendir
ü EN SIK ETKİLENEN İŞLEVLER
ü Basit dikkat
ü Görsel dikkat alanı
ü Kısa süreli hafıza
ü Sözel akıcılık
ü Yürütücü işlevler
ü Karmaşık dikkat
ü GÜNLÜK YAŞAMDA KENDİNİ NASIL GÖSTERİR?
ü Gündelik unutkanlıklar
ü Ajanda takibinde zorluk
ü Yakın geçmiş yaşantılarının
unutulması
ü Dikkati toplamakta güçlük
ü Dikkati sürdürmekte güçlük
ü Zaman zaman öğrenmede güçlük
ü Bilişsel yorgunluk(MS ´e özgüdür)
ü NÖROPSİKOLOJİK SIKINTILARLA BAŞETMEK İÇİN BİR MODEL
ü Bilgi
ü Bilinçlenme
ü Özgül dikkat eğitimleri
ü Özgül hafıza eğitimleri
ü Bilişsel terapi
ü Olası farmakolojik tedaviler
ü Telafi edici yöntemler
ü Psikolojik yaşantıların kontrolünün önemi
ü MS belirtilerinin daha yoğun
yaşanmasının önüne geçilebilir.
ü Toplam yaşam kalitesinin
artırılmasına katkıda bulunur.
ü Reaktif problemlerle organik
problemlerin iç içe girmesinin önüne geçilir.
ü İkincil sayılabilecek bu
problemlerle uğraşmak, birincil problemle başet memizi güçleştirir.
ü Genel sağlığımızın iyi olması, MS
i mizin de iyi seyretmesine yardımcı olacaktır.
ü BİLİŞSEL REHABİLİTASYON PROGRAMININ İŞLEYİŞ MODELİ
ü
ü Bilişsel problem bildiren 300 MS hastasına Nöropsikolojik inceleme
ü İnceleme araçları;Beck depresyon ölçeği,bire bir
görüşme(nöropsikolog),problemin başlangıcı sıklığıve birey için oluşturduğu
güçlüklerin kaydedilmesi,Brief repeatable baterry of NP ile bilişsel tarama,
FAMS ile fonksiyonel tarama(MS fonsiyonel testi 4. versiyon.
ü Bilişsel problem bildiren hastaların rehabilitasyon programına alınması
ü Program işleyişi;
ü Ölçüm ve tarama sonrası,tanıya göre sınıflama
ü Bilinçlendirme görüşmeleri,
ü Grup terapileri
ü Özgül dikkat ve hafıza eğitimleri
ü Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımı
ü Bilgisayar destekli eğitim modülü
ü Ev ödevleri
Yorumlar
Yorum Gönder