Psikolog Ayhan Bingöl

  Efe ve Elif: Duvar Dibindeki Sessizlik ve Aynadaki Çığlık Bugün sizinle danışmanlık odamızın kapısını aralayacağız ve zaman tünelinde kısa bir yolculuğa çıkacağız. Önce ilkokul bahçesinin o gürültülü ama bir o kadar da sessiz köşesine, sekiz yaşındaki Efe'nin yanına gideceğiz. Oradan kalkıp ortaokulun son zilinin ardından, on dört yaşındaki Elif'in aynanın karşısındaki o gergin, öfkeli ama bir o kadar da çaresiz sessizliğine konuk olacağız. Çünkü akran zorbalığı dediğimiz o karmaşık ağ, sabit bir yaşa ya da tek bir yönteme hapsolmaz. Sekiz yaşında bir simidi parçalayarak kendini görünmez kılmaya çalışan Efe de, on dört yaşında "O markaya sahip değilsen yoksun" diyen sinsi bakışların arasında ezilen Elif de aslında aynı ortak çığlığı fısıldayor: "Beni gör, beni duy, bu dünyada güvende olduğumu bana hissettir." Ama bu iki hikâye aynı değil. Yaş değişince zorbalığın biçimi, gücün kaynağı ve bizim yapmamız gereken de değişiyor. Gelin, bu iki hikâyenin üzerinde...

​Bu bölümde sesimi biraz yavaşlatacağım. Çünkü bazı konular aceleyle anlatıldığında, insanın asıl meselesini gözden kaçırabiliriz. ​Ben bir psikoloğum. Davranış bilimleri alanında çalışıyorum. Bugün Multipl Skleroz, yani MS ile yaşayan insanların ruhsal yolculuğundan söz edeceğim. ​Tıbbi bir ders vermeyeceğim; bunun için nörolojinin ve tedavi ekibinin yetkin alanı var. Ben başka bir şeye bakmak istiyorum: Bir tanıyla birlikte bütünüyle değişen hayata, belirsizliğe ve insanın kendi bedeniyle yeniden kurmak zorunda kaldığı o zorlu ilişkiye. ​Bu yazıyı MS ile yaşayanlara, onlara bakım veren yakınlarına ve henüz belirtilerle tanı arasında o arafta bekleyenlere armağan ediyorum. ​Bir hastalık tanısı aldığınızda, kendinizi aniden sisli bir dağın yamacında bulursunuz. ​Aşağıdaki hayatınız hâlâ oradadır: Eviniz, işiniz, sevdikleriniz, yarım bıraktığınız kitaplar… Fakat artık dünyaya başka bir yükseklikten bakarsınız. Bazı şeyler küçülür, bazıları ilk kez korkutucu bir netlikle belirginl...

Bir düşün. Annen seni arıyor. “Akşam kaçta geliyorsun?” diyor. Cevap veriyorsun. Beş dakika sonra yine arıyor. Aynı soru. Bir saat sonra bir daha. Sen gülümsüyorsun. “Anne, az önce söyledim.” Ama telefonu kapattığında içinde küçük, soğuk bir şey kıpırdıyor. Bir soru. “Ya bu başlıyorsa?” Bugün o sorunun yanında oturacağız. Cevabı ben veremem. Ama o korkunun içinde ne olduğuna birlikte bakabiliriz. Ne zaman gerçekten dikkat etmek gerekir? Ve sonra ne yapılabilir? Önce bir şeyi söyleyeyim. Unutkanlık, kendi başına hastalık demek değildir. Hepimiz anahtarı yanlış yere koyarız. Bir ismi dilimizin ucunda bulup sonra hatırlarız. Yaşla birlikte bu biraz artabilir. Dünya Sağlık Örgütü’nün vurgusu çok net: Demans, yani halk arasındaki adıyla bunama, yaşlanmanın normal bir parçası değildir. Ama yaşla birlikte sıklığı artar. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünyada elli beş milyondan fazla insan demansla yaşıyor. Her yıl yaklaşık on milyon yeni vaka ekleniyor. Alzheimer hastalığı, bunların yaklaşık yü...

 Öznel Bellek Nedir? Hafızanız Gerçekten Kötü mü Yoksa Sadece Öyle mi Hissediyorsunuz? ​Günlük hayatta sık sık isimleri unutuyor, eşyalarınızı kaybediyor ya da bir odaya neden girdiğinizi hatırlamakta zorlanıyor musunuz? "Hafızam eskisi gibi değil" veya "Giderek daha unutkan oluyorum" endişesi taşıyorsanız, yalnız değilsiniz. Psikoloji ve nöroloji literatüründe öznel bellek (subjective memory) olarak adlandırılan bu durum, kişinin kendi hafıza performansını nasıl algıladığıyla ilgilidir. ​Güncel Türkçe ve İngilizce akademik çalışmalar, hafıza yeteneklerimiz hakkındaki kendi düşüncelerimizin, beyin sağlığımız ve psikolojik durumumuz hakkında bize çok önemli ipuçları verdiğini gösteriyor. Peki, öznel bellek tam olarak nedir ve neden bazen bizi yanıltır? ​Öznel Bellek ve Nesnel Bellek Arasındaki Fark ​Bilişsel psikolojide hafıza temel olarak iki şekilde değerlendirilir: ​Nesnel Bellek (Objective Memory): Standart nöropsikolojik testler (kelime ezberleme, şekil kopyalam...

  Ergen Beyni ve Yapay Zekâ:  Biyolojik Tuzaklar, Sahte Empati ve Zihinsel Kasların Geleceği ​Teknolojinin sunduğu dönüşüm dalgaları içinde yapay zekâ, hayatın sıradan bir aracı olmaktan çıkıp doğrudan insan bilişini ve duygusal bağlarını şekillendiren bir güce dönüştü. Amerikan Psikoloji Derneği’nin (APA) ergenlerin yapay zekâ kullanımı üzerine yayımladığı sağlık uyarısı, meselenin yalnızca dijital okuryazarlıktan ibaret olmadığını; doğrudan nörogelişimsel bir hassasiyet barındırdığını ortaya koyuyor. ​10 ile 25 yaş arasını kapsayan bu kritik pencere, beynin bebeklikten sonra yaşadığı en derin biyolojik yeniden yapılanma evresidir. Peki, algoritmik sistemler bu inşaat halindeki biyolojik zeminle karşılaştığında sahne arkasında neler yaşanıyor? ​ 1. Çift Sistemler Modeli: Gaz Pedalı Açık, Frenler İnşaatta ​Ergenlikte beyin anatomik olarak geriden öne doğru olgunlaşır. Bu durum, psikolojide "çift sistemler modeli" olarak adlandırılan geçici bir nörobiyolojik uyumsuzluk yar...

​Zorlukları Aşmanın Nörobilimi: Beynimiz Travma ve Stresle Nasıl Başa Çıkıyor? ​Hayatın getirdiği zorluklar, kronik stres ve ani travmalar hepimizin yoluna çıkıyor. Ancak bazı zihinler, en şiddetli fırtınalardan bile sarsılarak da olsa güçlenip çıkmayı başarıyor. Carl Gustav Jung’un o derinlikli tespitiyle ifade edecek olursak: "Ben başıma gelen şey değilim, olmayı seçtiğim şeyim." ​Peki, bu seçimi yapmamızı sağlayan, bizi fırtınanın ortasında ayakta tutan biyolojik mekanizma tam olarak nedir? Son yıllarda klinik nöropsikoloji ve sinirbilim dünyası, sadece travmanın bıraktığı hasara değil, beynin kendini nasıl iyileştirdiğine ve koruduğuna odaklanıyor. İşte psikolojik sağlamlığın (resilience) ardındaki büyüleyici nörobilim. ​Hastalığa Değil, Sağlamlığa Odaklanmak ​Geleneksel olarak travma araştırmaları, zorlukların beyinde yarattığı tahribatı anlamaya çalışırdı. Ancak nörogörüntüleme (MR) teknolojilerini kullanan 38 farklı araştırmayı inceleyen güncel bir derleme, bili...

​Ergen Beynini Yeniden Keşfetmek: Ergenlik Bir Kriz mi, Yoksa Fırsat mı? ​Ergenlik dönemi, hem aileler hem de gençler için genellikle fırtınalı bir deniz gibi algılanır. Çatışmalar, riskli davranışlar, dijital bağımlılık ve sınav stresi... Peki ya tüm bu süreç, beynin "arızalı" olmasından değil de, muazzam bir yeniden yapılanma içinde olmasından kaynaklanıyorsa? ​Klinik araştırmalar ve güncel nörobilim verileri, ergenliğe dair bildiğimiz kültürel efsaneleri yıkıyor. Ergenlik bir hastalık veya kriz dönemi değil; doğru yönetildiğinde harika sonuçlar doğurabilecek yüksek bir adaptasyon ve öğrenme evresidir. ​İşte nörobiyoloji, dijital çağ ve Türkiye gerçekleri bağlamında ergen beynini anlamanın ve desteklemenin yolları... ​Ergenlik Hakkındaki Yanlış Bilinenler (Kültürel Efsaneler vs. Nörobilimsel Gerçekler) ​Toplumda ergenlere dair yaygın ama yanlış olan bazı inanışlar vardır. Bilim ise bize bambaşka bir tablo sunuyor: ​Efsane: Ergenler riskleri umursamaz ve mantıksızdır. ​Gerçe...